II Kongres Twórców Kultury

Przedstawiciele środowisk artystycznych i reprezentanci związków twórczych spotkali się w Toruniu. Debatowali o stanie polskiej kultury  24 i 25 września 2015 roku. Spotkali się  w Centrum Sztuki Współczesnej, a prezydent Torunia, Michał Zaleski wyraził radość, że miasto Kopernika po raz drugi gości osoby, dla których „twórca w kulturze jest primus inter pares”.  Honorowym patronem spotkania twórców kultury był prezydent Andrzej Duda.

2ktkpKongres został zorganizowany przez Związek Zawodowy Twórców Kultury przy współpracy i współudziale wszystkich najważniejszych organizacji i środowisk twórczych w Polsce. Przewodniczący Komitetu Organizacyjnego, prof. Paweł Bromski przedstawiając  założenia programowe mówił o konieczności ponownej debaty o tym, co zmieniło się w polityce kulturalnej państwa i sytuacji twórców po upływie sześciu lat od I kongresu (październik 2009). Mówił tak:

„Zwołaliśmy ten kongres ponieważ:

* uważamy, iż kulturę narodową, która jest bezcennym dobrem –  nabierającym zresztą nowego znaczenia w kontekście integracji europejskiej –  należy chronić przede wszystkim przez ochronę jej twórców,

* chcemy mówić  o kulturze nie w sposób abstrakcyjny, ale z pełną świadomością tego, że kulturę narodową tworzą nie instytucje, lecz indywidualni twórcy – a więc taka będzie  kondycja naszej kultury, jaka jest kondycja jej twórców,

* naszym głównym celem jest poprawa warunków życia i pracy polskich twórców we wszystkich tych sferach, które z natury rzeczy i w świetle prawa są domeną związków zawodowych,

* jako Związek Zawodowy Twórców Kultury („reprezentatywny” w świetle obowiązującego prawa), wzmocniony poparciem uczestników kongresu, czyli poparciem znakomitej większości organizacji  i środowisk twórczych, żądamy utworzenia w ramach Komisji Dialogu Społecznego podkomisji  w sprawach kultury, jej twórców i artystów wykonawców”.

Paweł Bromski, wiceprzewodniczący ZZTK przypomniał: „Wokół i na rzecz tych żądań oraz wokół społecznego projektu ustawy o ubezpieczeniu społecznym twórców kultury i ich rodzin,  zawiązaliśmy  porozumienie obecnych na pierwszym kongresie organizacji oraz środowisk twórczych i nazwaliśmy  je Porozumieniem Toruńskim”. Uczestnicy I kongresu wypracowali 21 postulatów, których adresatem był rząd,  dotyczących m.in. polityki kulturalnej, prawa autorskiego, szkolnictwa artystycznego, prywatyzacji instytucji kulturalnych. Zostały zrealizowane dwa!

W tym kontekście warto przytoczyć fragment –  nadal aktualnego  – oświadczenia Komitetu Porozumiewawczego Stowarzyszeń Twórczych i Towarzystw Naukowych z września 2002 roku: „Nikomu już nie przychodzi do głowy, że kulturze trzeba służyć, bo ona służy wszystkim… Bez kultury ogólnej nie ma kultury politycznej, nie ma kultury prawnej, nie ma kultury codziennego życia rodziny, ulicy, gminy”.

Po dwudniowej dyskusji wypracowano w Toruniu

NAJWAŻNIEJSZE WNIOSKI I POSTULATY DRUGIEGO KONGRESU TWÓRCÓW KULTURY POLSKIEJ

1.Zmiana zapisu w  punkcie 6 ust.1 Konstytucji RP,  który mówi o zapewnianiu przez państwo  upowszechniania  i  równego dostępu do kultury dla polskich obywateli przez dodanie zapisu o zapewnieniu także „rozwoju”,  tak jak jest to zapisane dla mniejszości narodowych.

2. Sprecyzowanie polityki kulturalnej państwa  w perspektywie 20-letniej i 50-letniej. Przy czym, polityka kulturalna państwa powinna wytyczać drogi wspierania i rozwoju rodzimej twórczości w interesie całego polskiego narodu i jego pozycji w świecie.

3.Uchwalenia obywatelskiego projektu ustawy  o ubezpieczeniu społecznym twórców kultury i ich rodzin oraz zmiana procedur związanych z uzyskiwaniem przez twórców kultury świadczeń zdrowotnych i emerytalnych.

4.Przygotowanie „Ustawy o statusie twórcy” – uporządkowanie i nowelizacja zapisów ustawowych o ochronie praw twórców oraz innych przepisów dotyczących twórców i artystów-wykonawców.

5.Przygotowanie zmiany ustawy „O prawach autorskich i pokrewnych” według założeń zgodnych z intencją środowisk twórców i artystów-wykonawców.

6.Umieszczenie w nowej ustawie o mediach elektronicznych zapisu , iż „publiczna telewizja i radiofonia  nie kieruje się wskaźnikiem oglądalności przy układaniu ramówek programowych” (kierowanie się wskaźnikiem oglądalności powoduje emisję programów kulturalnych w godzinach utrudnionej oglądalności) oraz zapisów realnie chroniących polską twórczość w mediach publicznych i prywatnych. (Ustawa od ośmiu lat jest w trakcie opracowywania).

7. Powołanie zespołu ds. mediów w składzie: przedstawiciele Związku Zawodowego Twórców Kultury oraz przedstawiciele wszystkich stowarzyszeń twórczych celem wypracowania nowych zasad współpracy z mediami.

8. Sformułowanie i  wprowadzenie do właściwych aktów prawnych katalogu  klauzul niedozwolonych w umowach autorskich artystyczno-wykonawczych. Np. zakaz tzw. umowy „zrzeczeniowej” lub obligatoryjnego przeniesienia praw autorskich na zleceniodawcę oraz zakaz odpłatnego pozyskiwania patronatów radiowych i telewizyjnych zapewniających zaistnienie w mediach i dotyczących sfery kultury.

9. Powołanie Podkomisji ds. Kultury w ramach Komisji Dialogu Społecznego.

10. Zapewnienie integralnego  informatycznie i technicznie systemu ochrony dziedzictwa kulturalnego. Chodzi w szczególności  o zabezpieczenie zbiorów archiwów fonograficznych  i wideograficznych, bibliotek i muzeów. Zagrożeniem jest rozproszenie zbiorów, brak zintegrowanej bazy danych, niewiedza lub błędne poglądy dotyczące technik archiwizacji.

11.Wykorzystanie potencjału twórczo-edukacyjnego organizacji i środowisk twórców dla procesu edukowania społeczeństwa  przez wydawanie twórcom uprawnień do nauczania w szkołach różnego stopnia.

12.Zmiana systemu podatkowego dla twórców (przywrócenie tzw. konta W). Zamiast tego zabrano twórcom możliwość korzystania z 50 proc. tzw. kosztów uzyskania przy umowach o dzieło.

13.Poparcie starań Stowarzyszenia Tłumaczy Audiowizualnych STAW oraz Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich  o nadanie zawodom: tłumacza audiowizualnego i  tłumacza słowa żywego, statusu zawodów twórczych  w ustawie o prawach autorskich i pokrewnych.

14.Podniesienie rangi twórczości ludowej  poprzez obligatoryjne wprowadzenie tej twórczości do programów agencji i instytucji  promujących polską twórczość na świecie (takich, jak np. Instytut Mickiewicza).

15. Opracowanie standardów edukacji kulturalnej dla wszystkich środowisk twórców. Podobne standardy są opracowane dla muzyki,  ale nie zostały opracowane dla teatru, literatury, filmu, plastyki.

Do problemów poruszanych podczas II Kongresu Twórców Kultury będziemy wracali, informując o „losach” wypracowanych postulatów.

(baj)

Zachęcamy do sięgnięcia po wydawnictwo WSSMiA „Raport o stanie polskiej kultury. Wnioski i postulaty kongresu” pod redakcją prof. Pawła Bromskiego, w którym znajdą Państwo pełną relację z II Kongresu Twórców Kultury.

Kliknij tutaj, aby pobrać raport w formacie PDF.